Tekst: 25 Pazdziernik, 2002
Autor:
Prof. Dr. Zdzislaw P. Wesolowski
Florida Memorial College, Miami, Florida, USA

PYTANIE?

Czy spoleczenstwo stwarza ekonomie czy ekonomia stwarza spoleczenstwo? Ja jestem przekonany ze ekonomia stwarza spoleczenstwo I kontroluje caly kraj oraz wszystkie jego instytucje.

FUNDAMENTALNE WYMAGANIA INSTNIENIA WOLNEGO RYNKU

1. Tani kapital na inwestycje i rozwój
2. Nie ograniczony dostep do swiatowego rynku
3. Otwarty rynek bez kontroli rzadu, karteli lub monopoli
4. Wysoka nowoczesna technologia produkcji
5. Nie ograniczona ilosc i dostep do naturalnych surowców w kraju
6. Niska cena robocizny i wykwalifikowanych pracowników

OSIAGNIECIE I SILA

1. Masywna ilosc produkcji
2. Nieograniczona dystrybucja
3. Nieograniczone dostarczanie wyborów i produktów
4. Niskie koszta produktów w ograniczonym czasie
5. Materialna satysfakcja klientów i konsumentów na krotki termin
6. System wymaga wysoko wyksztalconych i wykwalikowanych pracowników na krotki termin produkcji
7. Wysokie zyski dla wlascicieli firm
8. Innowacja w rozwoju nowych produktów i eksploatacja
9. Dochód rzadu od dodatkowych podatkach i od eksportu
10. Na krótki termin, niskie ceny produktów i uslug
11. Tymczasowe podniesienie standardu zyciowego

SLABOSC

1. Wysoki obrót bezrobocia
2. Niskie pobory i przywileje w pracy
3. Koncentracja ekonomicznej sily i potegi w rekach malej grupy ludzi ( ponizej jednego procentu ludnosci)
4. Oligopolityczna monopolistyczna struktura przedsiebiorstwa w kraju
5. Brak ekonomicznej stabilizacji
6. Korupcja ekonomiczna i polityczna
7. Akumulacja bogactwa w rekach malej grupy ludzi i firm
8. Niesprawiedliwosc spoleczna dla ludzi, którzy niemoga brac udzial w ekonomi, bo nie maja pieniedzy do nabycia nowych produktów i uslug
9. Niesprawiedliwosc w systemie dystrybucji narodowych skarbów
10. Destrukcja wspólnej wlasnosci naturalnych skarbów przez obywateli kraju
11. Czesta ekonomiczna depresja rynkowe wahania, ekonomiczna niepewnosc i destabilizacja spoleczenstwa
12. Brak politycznej stabilizacji
13. Powolanie do istnienia sztucznej ekonomi, aby utrzymac poziom produkcji
14. Globalizacja i umiedzynarodowanie krajowej ekonomi i rynku
15. Kompletny brak kontroli i autorytet ekonomiczny przez rzad nad wlasna gospodarke, naturalne surowcami i eksportem, zysku w domowej gospodarki
16. Destrukcja krajowych przedsiebiorstw
17. Ogromne bezrobocie, bez widoków na polepszenie sytuacji, kontroli i ratunku
18. Durzy procent robotników zostanie na zawsze bez pracy
19. Ewentualne podniesienie cen, kiedy monpolisci dojda do kontroli rynku
20. Inflacja
21. Wycofanie sie gigantycznych firm od placenia podatków do rzadu. Ciezar utrzymania spoleczenstwa spada na przecietnych ludzi, którzy nie sa w stanie podolac finansowo
22. Marnotractwo naturalnych surowców, pracy ludzkiej i kapitalu przez nadprodukcja niepotrzebnych duplikatów
23. Wysokie finansowe wymagania kapitalu do wstapienia, na jaki kolwiek rynek i produkcji
24. Destrukcja malych biznesów, które sa podstawowym fundamentem rynku wolnorynkowego
25. Ucieczka wlascicieli przedsiebiorstw od odpowiedzialnosci socjalnej materialnej za zniszczenie skarbów narodowych, naturalnych surowców, powietrza, wody i srodowiska
26. Nieobecne wlascicelstwo
27. Kontrola rzadu przez interesy monopolistyczne, a nie przez obywateli kraju
28. Wiekszosc obywateli nie bedzie w stanie finansowym utrzymac rzad, aby on mógl utrzymac bespieczestwo, transport, educaje, komunikacje i inne uslugi
29. Produkcja bezwartosciowych i zle wykonanych produktów
30. Produkcja wyrobów, które szybko wychodza z uzycia za wzgledu na stara technologie
31. Wysokie koszta nabycia kapitalu, kredytu i brak pieniedzy na rynku dla malych biznesów i ludnosci
32. Niski poziom ekonomiczny przechodzi z pokolenia na pokolenie

ADAM SMITH I BOGATCWO NARODOWE

Do konca XVII wieku, narody i ludzie byly wlasnoscia faronow, króli i carów. Oni decydowali o wszystkim, co dzialo sie w kraju, decydowali ile, kto dostanie i ile, co bedzie kosztowac. Wtych czasach bogactwo narodowe mierzylo sie iloscia zlota, srebra, diamentów i innych kamieni wartosciowych w skarbie narodowym. Adam Smith, angielski filozof i ekonomista odrzucil ten koncept bogactwa. Jego zdaniem bogactwo narodów to nie ilosc zlota, ale praca czlowieka, naturalne surowce danego kraju oraz przeksztalcenie tych surowców w produkty, które moga byc sprzedane. Do tego potrzebny jest kapital i smykalka tzw. Prywatna inicjatywa. Ponad rozdzial, czy dystrybucja beda sprawiedliwe dla kazdego obywatela kraju.

Ekonomia nie bedzie kontrolowana przez króla czy agencje rzadowa, ale tzw. wolny rynek kontrolowany przez pobyt i podaz (supply and demand). Taka struktura bedzie regulowala Ceny, ilosc i jakosc. Rezultatem tej niewidomej reki (invisible hand), bedzie ekonomiczna i spoleczna sprawiedliwosc, bo dojdzie do nasycenia, czyli równowagi ekonomicznej. Adam Smith, twórca systemu wolnorynkowego, ostrzegal jednak, ze nie bedzie latwo dojsc do takiego poziomu i systemu. Jego zdaniem ciezka praca, kapital, surowce, tania robocizna i rynek bez kontroli sa podstawowy fundament do takiego systemu.

Ostrzegal nas tez równiez, ze ludzie musza byc uczciwi, i nikt nie moze kontrolowac i manipulowac cenami, jakosci, ilosci w zaopatrzeniu i produkcji. Niebezpieczenstwa jego zdaniem, tkwi w ludzkiej psychice i hytrosci. Ta cecha jest sila, która pcha ludzkosc do akumulacji kapitalu, bogactwa potegi i sily, aby kontrolowac innych, kontrolowac kraj i jego rzad. Czyli sam system ma w sobie ziarno zniszczenia siebie. Ale czy system wolno rynkowy, o którym marzyl Adam Smith 250 lat temu istnieje gdziekolwiek na swiecie dzisiaj? Czy jest on kiedykolwiek do osiagniecia? Na przelomie 21 wieku musimy spojrzec na to realnie, w dzisiejszych warunkach. Z naszej strony, musimy tez zbadac czy taki system jest realny i odpowiedni na przyszlosc, czy lepiej jest szukac cos innego.

WKLAD NOWEGO SYSTEMU EKONOMICZNEGO W POLSCE, 1990-2000

W Polsce zaskakuje widoczny postep gospodarczo-ekonomiczny, ale musze powiedziec, ze martwi mnie przyszlosc Polski, jesli Polacy beda w dalszym ciagu kopiowac system amerykanski. Moim zdaniem, byloby lepiej, aby Polacy wypracowali swój sposób na dochodzenie do dobrobytu. Dwustuletnie doswiadczenia amerykanskie, powstajace w skrajnie innych warunkach, zarówno ekonomicznych jak i spolecznych, absolutnie nie moga byc „przesadzone" na grunt polski. One tam w Ameryce potrzebowaly dwustu lat azeby zharmonizowac poszczególne dziania i to wylacznie w takich wlasnie jak amerykanskie spoleczenstwo. A Polacy chca ten cudzy system, który ma ogromne wady, adoptowac w takim krótkim czasie. Polska jest czescia Europy, ma przeszlo 1000 lat historii, kultury, tradycji i ten amerykanski "sposób na zycie" nie pasuje w Polsce. Zagrozen widze kilka. Po pierwsze; bez zadnych zasad i ograniczen to wielkie niebezpieczenstwo. Wprowadzona metoda skokowa moze bardzo szybko wyeliminowac z wydzialu nie przygotowanych producentów i kupców Po drugie: prywatyzacja nigdy nie byla zlotym srodkiem uzdrawiajacym swiatowe gospodarke.

W Polsce rezultat prowadzonych dzialan prywatyzacyjnych bedzie taki, ze obywatel Polski nie bedzie mial zadnych wlasnosci, wszystko wykupi zagraniczny kapital. Nic takze nie bedzie nalezalo do rzadu Polskiego. Tak wlasnie jest w Ameryce, naprawde to nic nie jest nasze wspólnie jako obywatele. Do rzadu amerykanskiego naleza tylko bazy wojskowe i narodowe parki. Nic poza tym. Wszystko jest w rekach gigantycznych firm, które absolutnie nie maja nic wspólnego z naszym rzadem i prowadza gospodarke po swojemu, a naczelnym celem ich jest zysk za wszelka cene. W USA dzialaja sprawnie zwiazki zawodowe i one próbuja chronic pracowników, ale i one nie dzialaja najlepiej.

W Polsce skutki takiego systemu dla narodu moga byc fatalne. Ekonomiczna depresja, pozostawi miliony ludzi na zawsze bez pracy. Jesli panstwo nie zostanie wlascicielem, wówczas bardzo szybko Polacy przestana byc wlascicielami przedsiebiorstw, bowiem nie dadza sobie rady z licznym cudzoziemskim kapitalem, który bez najmniejszego wysilku przejmie wszystko. To bedzie szczególnie widoczne po wejsciu Polski do Unii Europejskiej. Nie macie doswiadczen wolnorynkowych, to wydarzenie bedzie dla was bardzo powaznym krokiem i naprawde martwie sie, zeby moja ojczyzna nie utonela w Unii.

Ostrzegam, ze Polska musi przede wszystkim nauczyc sie szybko planowac kazde przedsiewziecie, bardzo szczególowo i na bardzo dlugi okres czasu. Ekonomie funkcjonujace we Francji czy w Niemczech maja ponad piecdziesiat lat doswiadczen. Polska dopiero rozpoczyna, jej obywatele zaczynaja sie dorabiac. Polaków zyjacych poza granicami kraju jest bardzo wielu, niektóre zródla podaja nawet cyfre 40 milionów, oczywiscie, jesli policzy sie emigracje trzech pokolen.

5 Moze sie, zatem okazac, ze Polaków za granica jest wiecej niz w Polsce. Wielu z nas ma naprawde olbrzymie doswiadczenie, którym mozemy Polsce z powodzeniem sluzyc. Niestety, odnosze wrazenie, ze nikt nas nie chce sluchac. Wielokrotnie sugerowalem, ze Polska powinna z tych mozliwosci korzystac. I co? I nic. Nikt przez ostatnie dziesiec lat nie chcial powolac takiego doradczego ciala. Rzad Polski nie powolal zadnej polonijnej grupy konsultacyjnej. Jestem tym zdziwiony i zaskoczony. Od szeregu dlugich lat szerokie grono Polskich ministrów, profesorów, przedstawicieli srodowisk gospodarczych zna nasze mozliwosci, ale jakos nie chce z nich korzystac, mimo naszych propozycji. Jak wiem nie korzystacie równiez z doswiadczen Polonii Niemieckiej, Francuskiej czy Angielskiej?

To jest paradoksalne. Czy moze racje maja ci, którzy twierdza, ze „Polacy sami wszystko wiedza najlepiej"? Moze rzeczywiscie myslicie, ze wszystko juz wiecie. Tymczasem czasami warto zapytac i nie ma w tym nic wstydliwego.Od poczatku ludzkosci jedni wiedza wiecej, drudzy mniej. My, Polacy zyjacy jako czastka innych narodów, placilismy juz wysoka cene za bledy gospodarcze naszych nowych ojczyzn i teraz chcielibysmy pomóc Polsce ich uniknac. Uczyc sie wprawdzie najlepiej na bledach, ale lepiej na cudzych niz na wlasnych. Cena za wlasne bledy zwykle jest za wysoka. Na przyklad wschodnie rynki przedstawiaja dla Polski Powazny potencjal rozwoju gospodarczego, tym bardziej, ze potraficie na nim dzialac.

Przez ostatnie dziesiec lat Amerykanie zainwestowali bardzo duzo pieniedzy, ale z powodu cech narodowych komunistycznego spoleczenstwa, braku gotowosci akceptowania zmian gospodarczych, a takze szeregu innych czynników, w tym ciaglych zmian prawa, braku tradycji kupieckich i wytwórczych, musieli zrezygnowac. Rosja jeszcze nie jest gotowa na taki krok jak Polska. Infrastruktura gospodarcza, która jest juz w Polsce, tam jeszcze nie istnieje. Rosjanie nie sa przygotowani do przyjecia wielkich inwestycji. Ale, za dziesiec lat moze byc inaczej.

Polacy daliby sobie z tym wszystkim rade, chodzi przeciez o uchwycenie gospodarczych przyczólków, ale funkcjonuje u was szereg wciaz podsycanych uprzedzen, zaszlosci, które przechodza na gospodarke. Zapominacie o starej prawdzie, a moze po prostu jej nie chcecie znac: gospodarka nie kieruje sie sentymentami. Tymczasem nie ulega watpliwosci, ze na zachodnich rynkach trzeba byc. Jesli jak najpredzej nie wykorzystacie tej szansy, to pojawia sie na nich inni. Szczególnie po wejsciu Polski do Unii Europejskiej, a w konsekwencji przesunieciu granic Unii blizej Rosji, rozpocznie sie prawdziwa ofensywa gospodarcza, walka o wielomilionowy rynek zbytu. Wówczas tez, kiedy juz dojdzie tam do stale] obecnosci gospodarczej Amerykanów i kapitalu panstw Unii, Polacy beda, jak zwykle zreszta, „pluli sobie w brode".

Po prostu jedyna szansa jest szybkie wejscie w jak najglebsze porozumienia gospodarcze z rzadami panstw bylego ZSRR. Zaszlosci polityczne, animozje narodowosciowe, powiescie na przyslowiowym kolku. To szkodzi gospodarce, a tym samym kazdemu Polakowi. Chcialbym wrócic jeszcze do prywatyzacji. Uwazam, ze prywatyzacja jest konieczna, ale tylko tych przedsiebiorstw, które obciazaja budzet panstwa, nie przynosza dochodu i to po uprzednich próbach. Ich reorganizacji. Polacy natomiast w pierwszej kolejnosci sprzedaliscie to wszystko, co przynosilo Polsce wysokie zyski. Trzeba bylo sprzedac „smieci", a zatrzymac to, co Polsce sluzy. Radzilem tez, zeby zachowac konieczna równowage i utrzymac w przeciwwadze czesc przedsiebiorstw jako wlasnosc rzadu polskiego i Polaków. To wszystko wymknelo sie z waszych rak. Przedsiebiorstwa sprzedano i nie wiadomo, kto jest ich wlascicielem, straciliscie nad nimi kontrole.

Wkrótce rzad Polski nic nie bedzie mógl zrobic, bedzie w takiej samej sytuacji, w jakiej rzad USA jest juz od sto lat. Oczywiscie potencjal inwestycyjny w Polsce jest jeszcze duzy, szczególnie w takich dziedzinach jak farmaceutyka, medycyna, dzialalnosc socjalna i opiekuncza, w budownictwie mieszkaniowym, transporcie samochodowym, lotniczym, budowie dróg, rozwoju kolei, a przede wszystkim w rolnictwie. W tej ostatniej dziedzinie jest rzeczywiscie wiele do zrobienia i wiele zrobic mozna bez ogladania sie na rzad. Potrzebne sa do tego dobre prawa i stabilizacja. Polska weszla do NATO, wiec beda sie tutaj zjezdzali inwestorzy z wielu krajów, bowiem dopiero teraz moze dac gwarancje, na które czekali od lat.

Wielu Amerykanów pytalo mnie o mozliwosc inwestowania w Polsce, radzili sie, czy warto, ale zwykle konczylo sie konkluzja, ze sytuacja w Polsce jeszcze niepewna, ze trzeba poczekac. Teraz to wszystko uleglo zmianie. Wladze Polski powinny tworzyc szerokie mozliwosci wspólpracy miedzy biznesem polskim i zagranicznym, ale to wymaga rozsadnego prawa, które zacheci ludzi do wspólpracy i ochroni panstwo Polskie.

Prof. Zdzislaw P. Wesolowski zaprasza swoich rodaków do dalszego dialogu na ten temat, prosze kontaktowac sie email, zwesolowsk@aol.com albo poczta, PO Box 291465 Davie,Fl.,33328 USA web site; http://www.wwdir.com/polishcc.html